Функције – асимптоте функција 3

Коса асимптота, дефиниција, једноставни и сложенији примери.

Задаци


Текстови задатака објашњених у видео лекцији.

Одредити асимптоту графика функције:

пр.8)   f(x)=x3(3+x)2f(x) = \frac{{{x^3}}}{{{{(3 + x)}^2}}}


f(x)=x3(3+x)2f(x) = \frac{{{x^3}}}{{{{(3 + x)}^2}}}

Df:(3+x)2≠0Df:{(3 + x)^2} \ne 0

3+x≠03 + x \ne 0

x≠−3x \ne - 3

Df:R\{−3}Df:\mathbb{R}\backslash \left\{ { - 3} \right\}

B. A.:  

lim⁡x→−3−x3(3+x)2=(−3−)3(3+(−3−))2=−27(0−)2=−270+=−∞lim⁡x→−3+x3(3+x)2=(−3+)3(3+(−3+))2=−27(0+)2=−270+=−∞\begin{aligned}&\mathop {\lim }\limits_{x \to - {3^ - }} \frac{{{x^3}}}{{{{(3 + x)}^2}}} = \frac{{{{\left( { - {3^ - }} \right)}^3}}}{{{{\left( {3 + \left( { - {3^ - }} \right)} \right)}^2}}} = \frac{{ - 27}}{{{{\left( {{0^ - }} \right)}^2}}} = \frac{{ - 27}}{{{0^ + }}} = - \infty \\ &\mathop {\lim }\limits_{x \to - 3 + } \frac{{{x^3}}}{{{{(3 + x)}^2}}} = \frac{{{{\left( { - {3^ + }} \right)}^3}}}{{{{\left( {3 + \left( { - {3^ + }} \right)} \right)}^2}}} = \frac{{ - 27}}{{{{\left( {{0^ + }} \right)}^2}}} = \frac{{ - 27}}{{{0^ + }}} = - \infty\end{aligned}

B. A.:  x=−3x = - 3

lim⁡x→+∞x3(3+x)2=lim⁡x→+∞x3x3(3+x)2x2⋅x=lim⁡x→+∞1(3+xx)2⋅1x==lim⁡x→+∞1(3x+1)2⋅1x=1(0+1)2⋅0=10=∞\begin{aligned}&\mathop {\lim }\limits_{x \to + \infty } \frac{{{x^3}}}{{{{(3 + x)}^2}}} = \mathop {\lim }\limits_{x \to + \infty } \frac{{\frac{{{x^3}}}{{{x^3}}}}}{{\frac{{{{(3 + x)}^2}}}{{{x^2} \cdot x}}}} = \mathop {\lim }\limits_{x \to + \infty } \frac{1}{{{{(\frac{{3 + x}}{x})}^2} \cdot \frac{1}{x}}} = \\ &= \mathop {\lim }\limits_{x \to + \infty } \frac{1}{{{{(\frac{3}{x} + 1)}^2} \cdot \frac{1}{x}}} = \frac{1}{{{{\left( {0 + 1} \right)}^2} \cdot 0}} = \frac{1}{0} = \infty\end{aligned}

Нема десне Х. А.

lim⁡x→−∞x3(3+x)2=lim⁡t→+∞(−t)3(3+(−t))2=lim⁡t→+∞−t3(3−t)2=x=−tx→−∞t→+∞=lim⁡t→+∞−t3t3(3t−1)2⋅1t=−10=−∞\begin{aligned}&\mathop {\lim }\limits_{x \to - \infty } \frac{{{x^3}}}{{{{(3 + x)}^2}}} = \mathop {\lim }\limits_{t \to + \infty } \frac{{{{\left( { - t} \right)}^3}}}{{{{(3 + \left( { - t} \right))}^2}}} = \mathop {\lim }\limits_{t \to + \infty } \frac{{ - {t^3}}}{{{{\left( {3 - t} \right)}^2}}} = \\ &x = - t \\ &x \to - \infty \\ &t \to + \infty \\ &= \mathop {\lim }\limits_{t \to + \infty } \frac{{ - \frac{{{t^3}}}{{{t^3}}}}}{{{{\left( {\frac{3}{t} - 1} \right)}^2} \cdot \frac{1}{t}}} = \frac{{ - 1}}{0} = - \infty\end{aligned}

Нема леве Х. А.

К. А.: десна y=kx+ny = kx + n

k=lim⁡x→∞f(x)x=lim⁡x→∞x3(3+x)2x1=lim⁡x→∞x2(3+x)2=lim⁡x→∞x2:x2(3+x)2:x2==lim⁡x→∞1(3x+xx)2=112=1⇒k=1‾n=lim⁡x→∞(f(x)−kx)=lim⁡x→∞(x3(3+x)2−x)=lim⁡x→∞x3−x(3+x)2(3+x)2==lim⁡x→∞x3−x(9+6x+x2)(3+x)2=lim⁡x→∞(x3−9x−6x2−x3):x2(3+x)2:x2==lim⁡x→∞−9xx2−6x2x2(3x2+xx2)2=−612=−6⇒n=−6‾\begin{aligned}&k = \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{{f\left( x \right)}}{x} = \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{{\frac{{{x^3}}}{{{{\left( {3 + x} \right)}^2}}}}}{{\frac{x}{1}}} = \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{{{x^2}}}{{{{\left( {3 + x} \right)}^2}}} = \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{{{x^2}:{x^2}}}{{{{\left( {3 + x} \right)}^2}:{x^2}}} = \\ &= \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{1}{{{{\left( {\frac{3}{x} + \frac{x}{x}} \right)}^2}}} = \frac{1}{{{1^2}}} = 1 \Rightarrow \underline {k = 1} \\ & \\ &n = \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \left( {f\left( x \right) - kx} \right) = \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \left( {\frac{{{x^3}}}{{{{\left( {3 + x} \right)}^2}}} - x} \right) = \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{{{x^3} - x{{\left( {3 + x} \right)}^2}}}{{{{\left( {3 + x} \right)}^2}}} = \\ &= \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{{{x^3} - x\left( {9 + 6x + {x^2}} \right)}}{{{{\left( {3 + x} \right)}^2}}} = \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{{\left( {{x^3} - 9x - 6{x^2} - {x^3}} \right):{x^2}}}{{{{\left( {3 + x} \right)}^2}:{x^2}}} = \\ &= \mathop {\lim }\limits_{x \to \infty } \frac{{\frac{{ - 9x}}{{{x^2}}} - \frac{{6{x^2}}}{{{x^2}}}}}{{{{\left( {\frac{3}{{{x^2}}} + \frac{x}{{{x^2}}}} \right)}^2}}} = \frac{{ - 6}}{{{1^2}}} = - 6 \Rightarrow \underline {n = - 6}\end{aligned}

ДЕСНА К. А.: y=x−6y = x - 6

К. А.: лева y=kx+ny = kx + n

k=lim⁡x→−∞f(x)x=lim⁡x→−∞x3(3+x)2x1=lim⁡x→−∞x2(3+x)2=x=−tx→−∞t→+∞=lim⁡t→∞t2(3+t)2=lim⁡t→∞t2:t2(3+t)2:t2=lim⁡t→∞1(3t+tt)2=112=1⇒k=1‾n=lim⁡x→−∞(f(x)−kx)=lim⁡t→∞9t−6(−t)2(3−t)2=lim⁡t→∞(9t−6t2):t2(3−t)2:t2==lim⁡t→∞9tt2−6t2t2(3t2+tt2)2=−6(−1)2=−6⇒n=−6‾\begin{aligned}&k = \mathop {\lim }\limits_{x \to - \infty } \frac{{f\left( x \right)}}{x} = \mathop {\lim }\limits_{x \to - \infty } \frac{{\frac{{{x^3}}}{{{{\left( {3 + x} \right)}^2}}}}}{{\frac{x}{1}}} = \mathop {\lim }\limits_{x \to - \infty } \frac{{{x^2}}}{{{{\left( {3 + x} \right)}^2}}} = \\ &x = - t \\ &x \to - \infty \\ &t \to + \infty \\ &= \mathop {\lim }\limits_{t \to \infty } \frac{{{t^2}}}{{{{\left( {3 + t} \right)}^2}}} = \mathop {\lim }\limits_{t \to \infty } \frac{{{t^2}:{t^2}}}{{{{\left( {3 + t} \right)}^2}:{t^2}}} = \mathop {\lim }\limits_{t \to \infty } \frac{1}{{{{\left( {\frac{3}{t} + \frac{t}{t}} \right)}^2}}} = \frac{1}{{{1^2}}} = 1 \Rightarrow \underline {k = 1} \\ & \\ &n = \mathop {\lim }\limits_{x \to - \infty } \left( {f\left( x \right) - kx} \right) = \mathop {\lim }\limits_{t \to \infty } \frac{{9t - 6{{\left( { - t} \right)}^2}}}{{{{\left( {3 - t} \right)}^2}}} = \mathop {\lim }\limits_{t \to \infty } \frac{{\left( {9t - 6{t^2}} \right):{t^2}}}{{{{\left( {3 - t} \right)}^2}:{t^2}}} = \\ &= \mathop {\lim }\limits_{t \to \infty } \frac{{\frac{{9t}}{{{t^2}}} - \frac{{6{t^2}}}{{{t^2}}}}}{{{{\left( {\frac{3}{{{t^2}}} + \frac{t}{{{t^2}}}} \right)}^2}}} = \frac{{ - 6}}{{{{\left( { - 1} \right)}^2}}} = - 6 \Rightarrow \underline {n = - 6}\end{aligned}

ЛЕВА К. А.: y=x−6y = x - 6

448 png

Права y=kx+ny = kx + n је коса асимптота ако се график, кад x→+∞x \to +\infty или x→−∞x \to -\infty, неограничено приближава тој правој. Коефицијенти се рачунају као граничне вредности: k=lim⁡x→∞f(x)xk = \lim_{x \to \infty}\frac{f(x)}{x}, а затим n=lim⁡x→∞(f(x)−kx)n = \lim_{x \to \infty}(f(x) - kx). Асимптота постоји само ако су оба лимеса коначна и k≠0k \ne 0; за k=0k = 0 добијате хоризонталну асимптоту.

Код рационалне функције коса асимптота постоји кад је степен бројиоца за један већи од степена имениоца, као код x3(3+x)2\frac{x^3}{(3 + x)^2}, где је k=1k = 1 и n=−6n = -6. Леву и десну асимптоту рачунајте посебно. Са исте стране функција не може имати и хоризонталну и косу асимптоту.

20406080100120140−5005001000150020002500t (s)s (m)s(t)P
20 m/s
30 s
60 s
k
20
n
−600
Растојање до асимптоте
81,2 m
Плава крива је пређени пут воза, а испрекидана права коса асимптота s=vt−vτs = vt - v\tau. Превуците тачку удесно: растојање до асимптоте брзо нестаје. Нагиб асимптоте је k=vk = v, а одсечак n=−vτn = -v\tau: што воз спорије убрзава, тј. што је τ\tau веће, више заостаје.

Коса асимптота описује понашање на дуги рок: на графику пређеног пута она показује колико возило које постепено убрзава ка сталној брзини трајно заостаје за возилом које од почетка иде том брзином.

Воз креће из станице

Воз креће из станице, а брзина му се приближава вредности од 20 m/s, односно 72 km/h. У једноставном моделу пређени пут после tt секунди је s(t)=20(t−30+30e−t30)s(t) = 20\left(t - 30 + 30e^{-\frac{t}{30}}\right) метара. Одредите косу асимптоту графика и објасните шта значи.

Решење

  1. k=lim⁡t→∞s(t)t=lim⁡t→∞20(1−30t+30e−t30t)=20k = \lim_{t \to \infty}\frac{s(t)}{t} = \lim_{t \to \infty} 20\left(1 - \frac{30}{t} + \frac{30e^{-\frac{t}{30}}}{t}\right) = 20.
  2. n=lim⁡t→∞(s(t)−20t)=lim⁡t→∞(−600+600e−t30)=−600n = \lim_{t \to \infty}(s(t) - 20t) = \lim_{t \to \infty}\left(-600 + 600e^{-\frac{t}{30}}\right) = -600, јер e−t30→0e^{-\frac{t}{30}} \to 0.
  3. Коса асимптота је s=20t−600s = 20t - 600.
  4. Права s=20ts = 20t описује пут воза који би од почетка ишао 20 m/s. Асимптота је 600 m испод ње: због убрзавања воз трајно заостаје 600 m, што је 60020=30\frac{600}{20} = 30 s вожње.

Одговор: Коса асимптота је s=20t−600s = 20t - 600: после убрзавања воз се креће као да је кренуо пуном брзином, али 30 секунди касније.

Задатак за вежбу

Одредите асимптоте функције f(x)=x2+3xx−1f(x) = \frac{x^2 + 3x}{x - 1}.

Прикажи решење

Вертикална: x=1x = 1. Коса: k=lim⁡x2+3xx2−x=1k = \lim\frac{x^2 + 3x}{x^2 - x} = 1, n=lim⁡(x2+3xx−1−x)=lim⁡4xx−1=4n = \lim\left(\frac{x^2 + 3x}{x - 1} - x\right) = \lim\frac{4x}{x - 1} = 4, па је y=x+4y = x + 4.